Ga direct naar de inhoud
AMLC is onderdeel van de Rijksoverheid - Naar de homepagina

‘Wat kan TRACK betekenen in een witwasonderzoek’?

28 oktober 2015 09:52

Door: mr. L.M. de Zeeuw*

Afdeling TRACK1 van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, houdt zich bezig met het toezicht op rechtspersonen. Dat houdt in dat zij misbruik van rechtspersonen willen voorkomen en bestrijden door het afgeven van risicomeldingen indien er sprake is van financieel economische criminaliteit, bijvoorbeeld in het geval van witwassen. In onderstaand artikel zullen we de wettelijke basis van TRACK bespreken, het preventieve toezicht, de producten van TRACK, welke instanties hiervan gebruik kunnen maken en wanneer deze producten van toegevoegde waarde kunnen zijn in een witwasonderzoek.

Sinds juli 2011 is de Wet controle op rechtspersonen (hierna: Wcr) in werking getreden. Dat betekent dat er doorlopend toezicht is op rechtspersonen en de bij de rechtspersonen betrokken bestuurders. Deze wet is in werking getreden om misbruik van rechtspersonen te voorkomen, te bestrijden en zodoende het vertrouwen in het handelsverkeer te bevorderen.

Preventief toezicht
Voordat de Wcr in werking trad, bestond het preventieve toezicht. Dit hield in dat bij oprichting van een naamloze vennootschap (hierna: N.V.) of besloten vennootschap (hierna: B.V.) een verklaring van geen bezwaar aangevraagd diende te worden bij de minister van Justitie. Een verklaring kon worden geweigerd wanneer het gevaar bestond dat de vennootschap zou worden gebruikt voor ongeoorloofde doeleinden. Dit werd afgewogen op basis van o.a. antecedenten van de personen die het beleid (mede) zouden bepalen. Dit betekende dat bij oprichting van een N.V. en B.V., bij wijziging van de statuten of wanneer een vennootschap in een N.V. of B.V. werd omgezet, het preventieve toezicht plaatsvond.

In de praktijk werkte het preventieve toezicht onvoldoende, omdat er enkel toezicht bestond ten tijde van formele handelingen, terwijl misbruik ook na oprichting van een rechtspersoon kon plaatsvinden. Het toezicht was onder andere eenvoudig te omzeilen door de inzet van stromannen en bracht de nodige kosten met zich mee. Onder meer om deze redenen is de Wcr in het leven geroepen die zou voorzien in een doorlopend toezicht op rechtspersonen. De Wcr betekende een uitbreiding van de reikwijdte van het toezicht. Het toezicht ziet niet alleen op de N.V. en B.V., maar alle rechtspersonen vallen onder het toezicht.

Producten TRACK
Het doorlopende toezicht op rechtspersonen betekent dat TRACK netwerktekeningen maakt en risicomeldingen schrijft over onder meer witwassen, faillissementsfraude, beleggingsfraude, btw-carrouselfraude, betrokkenheid bij drugshandel en/of een combinatie van deze vormen. Door het in een vroegtijdig stadium melden van signalen over witwassen en fraude aan opsporingsinstanties en toezichthouders wordt geprobeerd om misbruik te voorkomen. Afdeling TRACK heeft een wettelijke basis voor het verstrekken van een tweetal producten:

  • de risicomelding:
    - automatische risicomelding
    - risicomelding op verzoek
  • de netwerktekening

Automatische risicomelding
Bij de ‘automatische’ risicomelding vindt de eerste screening plaats op basis van een geautomatiseerde analyse door het ICT-systeem Radar. Deze geautomatiseerde analyse vindt plaats op basis van vier informatiebronnen, het handelsregister van de Kamer van Koophandel (hierna: KvK), de Basisregistratie Personen (hierna: BRP, voorheen GBA), het Justitieel Documentatie Systeem (hierna: JDS) en het Centraal Insolventie Register (hierna: CIR). Wanneer uit de automatische analyse volgt dat er sprake is van een verhoogd risico wordt er door de analisten nader onderzoek verricht om te beoordelen of er daadwerkelijk sprake is van een risico op misbruik. Er is sprake van een verhoogd risico indien er in het systeem Radar wordt gescoord op één van de risicoprofielen. Aanvullende informatie die door analisten van TRACK wordt bevraagd is bijvoorbeeld afkomstig van de Politie, de Belastingdienst, het UWV en de inspectie SZW. Op basis van al deze verschillende informatiebronnen analyseert Track of er patronen en indicatoren zichtbaar zijn die een verhoogd risico op witwassen of fraude kunnen onderbouwen. Mocht er een risico op misbruik worden geconstateerd dan wordt de risicomelding verzonden aan de opsporingsinstantie of toezichthouder die zich met witwassen of de desbetreffende fraudevorm bezighoudt.

Risicomelding op verzoek
Bij de risicomelding op verzoek kunnen instanties, die een risicomelding mogen ontvangen, ook zelf om een risicomelding verzoeken. Voor het aanvragen van een risicomelding op verzoek is vereist dat er minimaal één rechtspersoon bij het netwerk betrokken is waar het onderzoek zich op richt. Alleen indien TRACK een verhoogd risico op misbruik vaststelt ten aanzien van de bevraagde subjecten wordt een risicomelding op verzoek afgegeven. De risicomelding kan vervolgens meewegen om bijvoorbeeld te komen tot een redelijk vermoeden van een strafbaar feit. In het onderstaande kader is te zien welke instanties een risicomelding op verzoek bij TRACK mogen aanvragen. Om een risicomelding op verzoek aan te vragen bij TRACK dient u een email te sturen naar het volgende emailadres, trackrm@minvenj.nl. Vervolgens ontvangt u van hen een document om uw verzoek toe te lichten.

Netwerktekening
Een netwerktekening is een relatieschema tussen de bevraagde rechtspersonen, de natuurlijke personen en overige betrokkenen. In de netwerktekening wordt informatie verwerkt uit de KvK, de BRP, het CIR en buitenlandse handelsregisters voor zover beschikbaar. Van deze informatiebronnen worden de actuele- en historische bestuurdersverhoudingen, de ontbindingen en de faillissementen weergegeven. Een netwerktekening wordt automatisch meegestuurd met een risicomelding (op verzoek) ter ondersteuning van de analyse. Daarnaast kan een netwerktekening op verzoek worden aangevraagd. Welke instanties een netwerktekening bij TRACK mogen aanvragen, is in de onderstaande kaders te zien. Via de website van Justis kan een netwerktekening worden aangevraagd, zie het document ‘formulier informatieverzoek TRACK’.

Instanties die enkel een netwerktekening mogen opvragen:

  • De AIVD
  • De faillissementscuratoren
  • Rechters-commissarissen in faillissementen
  • De Financial Intelligence Unit Nederland
  • Koninklijke Marine
  • Het Landelijk Bureau Bibob
  • Centraal Orgaan Verklaring Omtrent het Gedrag
  • Andere instantie of personen met een publiekrechtelijke taak
Instanties die een risicomelding op verzoek én een netwerktekening mogen aanvragen:

  • de Autoriteit Financiële Markten
  • de Nederlandse Bank
  • het Openbaar Ministerie
  • de Belastingdienst
  • de Douane
  • de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
  • de Inspectie Leefomgeving en Transport
  • de ILT-Inlichtingen en Opsporingsdienst
  • de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit
  • de NVWA-Inlichtingen en Opsporingsdienst
  • de Inspectie SZW, directie Arbeidsmarktfraude
  • de Inspectie SZW, directie Opsporing
  • de Politie
  • de Koninklijke Marechaussee

Toegevoegde waarde TRACK in witwasonderzoek
Criminelen maken veel gebruik van rechtspersonen. Het gebruik van een rechtspersoon biedt namelijk diverse voordelen. Zo faciliteren rechtspersonen het logistieke proces van criminele activiteiten, kunnen ze als dekmantel fungeren en bieden ze de mogelijkheid om illegaal verkregen geld een legale herkomst te geven, bijvoorbeeld door het kunstmatig verhogen van de omzet. Om die reden is er een signaleringsrol voor TRACK weggelegd om witwasconstructies te onderkennen en te melden aan de desbetreffende instanties. Om witwasconstructies en indicatoren van witwassen te herkennen is er door TRACK intelligence op dit gebied ontwikkeld en wordt daar gebruik van gemaakt bij het herkennen van witwasconstructies en het schrijven van de risicoanalyses.

Praktijkvoorbeeld
Een voorbeeld van een risicomelding over witwassen die TRACK heeft uitgestuurd betrof een signaal over een vader en zoon, actief in de vastgoedsector met diverse rechtspersonen. Deze recent opgerichte rechtspersonen kochten onroerende zaken aan zonder hypothecaire leningen. Door een netwerktekening te maken van de vader en zoon werden rechtspersonen zichtbaar op naam van moeder en andere betrokkenen. Ook werden buitenlandse rechtspersonen zichtbaar waar Nederlandse personen bestuurder van waren. Deze risicomelding ligt inmiddels bij de opsporing. Een ander voorbeeld is een risicomelding op verzoek voor de Politie. In deze zaak was er wel informatie bekend bij de Politie over een mogelijk criminele netwerk, maar was er onvoldoende informatie om de zaak strafrechtelijk aan te pakken. Er kon nog geen redelijk vermoeden van een strafbaar feit worden geformuleerd. Door een risicomelding op verzoek aan te vragen kon de politie in een vroegtijdig stadium over fiscale informatie beschikken van de Belastingdienst, waardoor ze de zaak uiteindelijk wel strafrechtelijk konden aanpakken.

Conclusie
Indien opsporingsinstanties en toezichthouders - die staan genoemd in de Wcr - bezig zijn met een onderzoek naar witwassen kan TRACK van dienst zijn door middel van een risicomelding of een netwerktekening. Zie voor de instanties die dit kunnen opvragen bovenstaande kaders. Let op dat bij het aanvragen van een risicomelding op verzoek er sprake moet zijn van betrokkenheid van één of meer rechtspersonen. Dit kan een N.V. of B.V., maar ook een stichting of vereniging zijn. Een risicomelding op verzoek of een netwerktekening kan het meest van toegevoegde waarde zijn in het stadium voorafgaand aan het formuleren van een redelijk vermoeden van een strafbaar feit. Mocht een afnemer een risicomelding (op verzoek) ontvangen en gebruiken voor een strafrechtelijk onderzoek, dan is het advies de informatie te formaliseren via een vordering op grond van artikel 126nd van het Wetboek van Strafvordering.


* Mr. L.M. de Zeeuw is momenteel werkzaam als Accountmanager witwasbestrijding bij het AMLC en was daarvoor twee jaar werkzaam als expert analist bij TRACK van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.
1.Track staat voor Toezicht op Rechtspersonen, Controle, Analyse en Kennisgeving. Track is een onderdeel van Justis van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Onder Justis vallen bijvoorbeeld ook de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) en het Landelijk Bureau Bibob.