Ga direct naar de inhoud

Nieuwe trends en ontwikkelingen in Trade Based Money Laundering

9 december 2020 15:36

Door: Tamara Pollard-Maijer (AMLC), Don Claassen (AMLC) en Lisette de Zeeuw (Functioneel Parket OM)

De Financial Action Task Force (FATF) is een internationale waakhond die standaarden formuleert waar landen aan moeten voldoen als zij witwassen willen voorkomen. Zo ook op het gebied van Trade Based Money Laundering (TBML); witwassen waarbij gebruik wordt gemaakt van handelsstromen. In samenwerking met de Egmont Group, de organisatie die de Financial Intelligence Units wereldwijd verenigt, is nu een nieuw TBML-rapport gepubliceerd. Dat was ook hoog tijd, want het vorige was 10 jaar oud. Het Functioneel Parket en AMLC hebben bij de totstandkoming van het rapport een trekkende rol gespeeld, zoals ook te lezen in een eerdere nieuwsbrief. In dit artikel wordt het rapport en de totstandkoming ervan nader toegelicht.

Input verzamelen
Vrijwel direct was duidelijk dat er input nodig was vanuit de private sector. TBML is een vrij complexe puzzel en de private sector heeft zicht, afhankelijk van de casus, op één of meerdere belangrijke delen van deze puzzel. Met elkaar hebben we de ontwikkeling van TBML vanaf 2008 in kaart gebracht door het maken en verspreiden van een questionnaire voor zowel publieke- als private organisaties. De respons hierop was enorm en gaf een stevig fundament voor het te schrijven rapport. In dit artikel gaan we in op de meest belangrijkste conclusies en een tweetal interessante casussen.

Voor TBML vatbare sectoren
Het rapport geeft duidelijk inzicht in de ontwikkelingen en uitdagingen in de aanpak TBML. Uit ons gezamenlijke onderzoek is gebleken dat TBML zich manifesteert in vele sectoren. In de casuïstiek hebben we een enorme diversiteit gezien. Zo werd gebruik gemaakt van goederen met lage waarde in hoog volume, maar ook van goederen in laag volume met hoge waarde. Maar ook zagen we overeenkomsten, namelijk:

  • goederen waarvan het lastig is de prijs vast te stellen, omdat ze in allerlei kwaliteiten voorkomen of omdat ze bijvoorbeeld uniek zijn. Denk aan kunst, wijn en schoenen;
  • goederen waarbij een enorm uitgebreid internationaal netwerk betrokken is. Bijvoorbeeld goederen waarvoor de onderdelen in land A vervaardigd worden, de assemblage in land B en de export wereldwijd;
  • goederen die lastig zijn voor de Douane om te onderzoeken.
  • veelal is sprake van een logische goederenstroom (hide in plain sight).

Ook bleek uit het onderzoek dat er een brede variëteit aan ondernemingen betrokken is. Van alle soorten rechtspersonen en ondernemingen zijn shell companies echter wel het grootste risico voor TBML. Voor de specifieke TBML-risico indicatoren verwijzen we graag naar het rapport.

Het ontdekken van TBML vereist dus een zogenaamde risicogerichte benadering (risk based approach).

Methoden en casuïstiek
Door de casuïstiek, werd er ook meer inzicht verkregen in de methodiek die wereldwijd wordt toegepast. Natuurlijk kwamen we de al bekende en beschreven methoden tegen, zoals over- en under invoicing en -pricing, maar de casuïstiek gaf ons ook inzicht in methoden die nog niet eerder door de FATF waren beschreven, zoals de veelvoorkomende third party payments en cash integration. Bij een third party payment zien we dat de goederen die door A bij B worden besteld, worden betaald door C. Een derde partij die op papier weinig te maken heeft met de transactie, betaalt. De cash integration variant is er een die over de hele wereld voorkomt en waarbij goederen worden betaald met veel cash geld, zoals bijvoorbeeld uit de opbrengst van drugs- en/of mensenhandel.

Zie onderstaande casuïstiek van Nieuw Zeeland en Europol die deze methoden – third party payments en cash integration - mooi illustreren:

Casus 1:

The New Zealand FIU (NZFIU) received multiple SARs[1] regarding payments to New Zealand fruit export companies which were being made from bank accounts in Eastern Europe, which were registered to shell companies based in high-risk jurisdictions. SAR reporting showed the New Zealand companies received approximately $1.5 million during an 18-month period from these overseas accounts.

NZFIU enquiries established that the transfers to the NZ companies were payments for legitimate exports of NZ fruit to a South-East Asian jurisdiction. When questioned, the company representatives could not explain why the payments were originating from shell company accounts, which had no known relation to the company actually receiving the exported goods.

The New Zealand banks processing the payments supplied the FIU with invoices which were provided to them as justification for the payments – these invoices were clearly fraudulent and depicted the transactions as payments for export of ‘ceramic tiles’ from the New Zealand company to a company in Eastern Europe. The invoices were ‘signed’ by the purported manager of the NZ company, but enquiries determined there was no one by that name employed at the company.

The NZFIU assessed these payments, (potentially in the tens of millions of dollars, based on the high-volume of account activity) formed part of a complex TBML scheme being operated out of Eastern Europe, in which illicit funds were converted to trade goods and shipped for resale in a different jurisdiction, generating clean funds.

Source: New Zealand

Casus 2:

Investigation launched in France which was focused on the laundering of the proceeds of trafficking Colombian cocaine. For laundering the drug proceeds, the services of a separate criminal organization are used (professional money launderers).

In addition to a cash based money laundering techniques (physical transportation of cash) there was an identified TBML technique. The criminal cash is converted into high value goods (usually used cars, used excavators, heavy construction machineries, luxury watches, diamonds and jewellery). The purchased items are, then, exported to North Africa before being re-exported to Lebanon. Simultaneously, the same facilitators were smuggling luxury watches, diamonds and jewellery via air couriers directly into Lebanon. Once in Lebanese territory all these goods are sold to Middle Eastern countries and thus converted into clean cash. The remaining percentage of the proceeds (after the deduction of commission for the laundering services) was repatriated back to Central America using complicit Money Service Businesses and underground bankers (Hawaladars/Brokers).

Source: Europol

Uitdagingen en best practices
Tot slot worden in het rapport ook de uitdagingen beschreven waar private- en publieke organisaties in de strijd tegen TBML mee te maken krijgen en ook de best practices komen uitvoerig aan bod. Een belangrijke best practice die veelvuldig werd genoemd in de aanpak van TBML, is publiek-private samenwerking (PPS). PPS wordt door veel landen gezien als de belangrijkste oplossing in de aanpak van TBML. Enerzijds om de puzzel compleet te krijgen en anderzijds om alle probleemeigenaren aan tafel te hebben.

Tot op heden hebben echter slechts een aantal landen een specifieke PPS met als thema TBML, zoals Nederland heeft. Indien deze al bestaan, dan zijn deze PPS’en op TBML vaak net gestart. In Nederland lopen we wereldwijd gezien voorop met onze PPS op het onderwerp TBML. Al sinds 2017 werkt het AMLC samen met zowel publieke- en private organisaties in de strijd tegen TBML. Deze samenwerking is begin 2020 geïntensiveerd door de samenwerking te plaatsen onder de vlag van de FEC-Eenheid. De kans is groot dat na afronding van dit project, een volgend PPS project binnen TBML geïnitieerd wordt aangezien er gezamenlijk nog veel meer te ontdekken valt.

En er blijft altijd nog wat te dromen: op het gebied van TBML is dat een internationale samenwerking. Momenteel worden de eerste verkennende stappen binnen de Europese PPS EFIPPP  gezet om een internationale samenwerking in de aanpak van TBML tot stand te brengen. Hiermee zouden we grote stappen kunnen maken.

Mocht je naar aanleiding van dit artikel vragen hebben of zicht hebben op mogelijke interessante TBML-signalen, neem dan contact op met Tamara Pollard via tw.pollard-maijer@belastingdienst.nl

[1] Suspicious Activity Reports