Ga direct naar de inhoud

Misbruik van rechtsvormen

Publicatiedatum 06-09-2022, 16:42

Door: Joost Marée (Strategisch Adviseur Fraudepreventie bij Ministerie van Financiën) en Erik Reissenweber (AML specialist, AMLC)

Rechtsvormen in Nederland kunnen worden misbruikt voor witwasdoeleinden, (belasting)fraude en andere criminele activiteiten. Het FEC gaat verdere aandacht besteden aan dit onderwerp. Opsporingsdiensten en private partijen dienen zich bewust te zijn van de risico’s. Het AMLC publiceerde op 12 juli over dit onderwerp een podcast met Joost Marée, die te beluisteren is via je favoriete podcast app. In dit artikel besteden we, op basis van die podcast, aandacht aan een aantal van de risico’s die Joost tegen is gekomen in zijn werk. Deze risico’s kunnen mogelijk relevant zijn bij de detectie van misbruik van rechtspersonen en de bestrijding van witwassen.

De rechtspersoon is daags na oprichting niet bereikbaar
Doorgaans zijn rechtspersonen die om niet legitieme doelen worden opgezet niet of slecht bereikbaar. De rechtspersoon zal in veel gevallen geen werkelijke legitieme economische activiteiten ontplooien en bovendien willen de dagelijkse bestuurders onvindbaar blijven. Is de rechtspersoon dus niet bereikbaar, dan kan dat een red flag opleveren.

Ontbreken Btw identificatienummer
Legitieme rechtspersonen hebben in de meeste gevallen een geldig btw-identificatienummer. Dit nummer moet een ondernemer ook vermelden op zijn website. Kan de rechtspersoon die niet leveren of is de rechtspersoon niet terug te vinden in het systeem van de Europese commissie[2], dan vormt dat een relevante red flag.

Vestiging in bedrijfsverzamelgebouw
Rechtspersonen kunnen gevestigd zijn in een bedrijfsverzamelgebouw; een gebouw waar meerdere ondernemingen gevestigd zijn. Echter met name wanneer een rechtspersoon materiële activiteiten uitvoert is het niet altijd zo logisch dat de rechtspersoon op een dergelijk adres is gevestigd. In de praktijk blijkt dan ook dat met name rechtspersonen die geen legitieme bedrijfsactiviteiten hebben vaak op dergelijke adressen zijn gevestigd.  Immers hiervoor is geen groot en duur eigen bedrijfspand nodig, maar kan volstaan worden met het huren van een adres voor een paar tientjes per maand. Vestiging op een woonadres kan in combinatie met andere red flags ook een aanwijzing zijn voor mogelijk misbruik van een rechtsvorm.

Aandelen overdracht zonder gedeponeerde jaarrekeningen
Ondernemers die een rechtspersoon overnemen doen dat natuurlijk bij voorkeur op basis van gedeponeerde jaarrekeningen die de financiële gezondheid van de rechtsvorm inzichtelijk maken. Vind er overdracht van aandelen plaats zonder gedeponeerde jaarrekeningen, dan doen betrokken notarissen en financiële instellingen er goed aan naar een logische verklaring te vragen. De vraag is in dit geval ook gerechtvaardigd of dan wel duidelijk is wat partijen overdragen.

Prijs aandelen niet in verhouding met jaarrekeningen
Als uit jaarrekeningen blijkt wat de waarde van een BV ongeveer zou moeten zijn en de aandelen worden voor veel minder of meer aangeboden, dan is dat uiteraard een aanleiding om nader onderzoek te doen of er sprake is van een misbruiksituatie dan wel mogelijk sprake is van verhulde vermogensverschuivingen/witwassen tussen verkoper en koper.

Prijs aandelen gebaseerd op valse jaarrekening
Het spreekt voor zich dat een valse jaarrekening een serieuze red flag is. De kunst zit ‘m om te beginnen in het herkennen van een valse jaarrekening en de overtreding of misdrijf die dat per definitie met zich meebrengt. Duidelijk zal zijn dat vennootschappen met valse jaarrekeningen vrijwel zonder uitzondering voor misbruik worden gebruikt. Vaak zien we in deze gevallen horizontale fraude, misbruik met subsidies of misbruik van (Coronasteun) maatregelen.

Bestuurderswisseling stichting niet via notaris
Bij wisseling van bestuurders van een stichting is behandeling van de bestuurderswisseling door een notaris niet verplicht. Dit betekent dat bestuurders van een stichting niet betrouwbaar en onafhankelijk hoeven te worden geverifieerd. Als zo’n bestuurderswissel heeft plaatsgevonden kan de stichting dus vermogensoverdracht doen plaatsvinden met minder zekerheid over de betrokken natuurlijke personen, dan wel kunnen verhaalsmogelijkheden bij schulden van de stichting worden bemoeilijkt. Met name bij stichtingen met vermogensbestanddelen (geld, onroerende zaken, voertuigen) en/of stichtingen waar een onderneming in wordt gedreven zijn deze risico's te onderkennen. Omdat er geen notaris hoeft te worden ingeschakeld kan een bestuurderswisseling bij een stichting met vermogen dus worden gezien als een red flag.

Stichting boven besloten vennootschap
Aangezien bestuurderswisselingen bij een stichting niet verplicht via een notaris verlopen kan een besloten vennootschap ook in handen komen van bestuurders die zich niet bij de notaris hebben gemeld voor identificatie als een stichting eigenaar is van een besloten vennootschap. Extra opletten dus indien u deze rechtsvorm constructie tegenkomt. Deze constructie komt zeer regelmatig voor in gevallen waarbij rechtspersonen misbruikt worden. Zeker in deze gevallen zou het beter zijn geweest om wel de wettelijke verplichting te hebben om dit via een notaris te doen.

Geen loon in BV
Op basis van de omschrijving in oprichtingsakte is er sprake van materiële activiteiten in de onderneming, maar er is geen loon in de BV, ook geen gebruikelijk loon; bijvoorbeeld € 48.000,-. Indien in de oprichtingsakte sprake is van materiële activiteiten dan zou je verwachten dat tegenover de arbeid ook loon staat. Blijkt uit jaarrekeningen of andere financiële verslagen dat er geen loon is in de besloten vennootschap dan is het aan te raden te informeren naar een legitieme verklaring voor dit ongebruikelijke fenomeen.

Geen loonheffings-en omzetbelastingbetalingen (bepaald kenmerk)
De betalingen loonheffing en omzetbelasting aan de Belastingdienst zijn te herkennen aan bepaalde kenmerken. Wanneer deze betalingen niet terug zijn te vinden in het betalingsverkeer is dit in ieder geval een reden om dit verder te onderzoeken.

Parkeren van assets
Soms zijn de bezittingen in een vennootschap enkel een bankrekening of voertuig in de rechtspersoon.  Doorgaans is een rechtspersoon bedoeld voor het ondernemen van economische activiteiten. Indien de rechtsvorm puur voor het parkeren van assets is, kan het zinvol zijn verdere navraag te doen en de legitimiteit vast te stellen van de rechtsvorm. Vaak zijn deze rechtspersonen ook niet beschreven voor de omzetbelasting en/of loonheffingen.

Afsluitend
De hierboven genoemde kenmerken van rechtsvormen vormen geen limitatieve lijst, maar kunnen wel wijzen op misbruik van rechtsvormen. Voor meer informatie verwijzen we graag naar de podcast.

Meerdere publieke en private partijen houden zich bezig met het onderwerp misbruik rechtspersonen, we verwachten dan ook binnen afzienbare tijd een vervolg op dit artikel.