Ga direct naar de inhoud
AMLC is onderdeel van de Rijksoverheid - Naar de homepagina

Online gokken als witwasmethodiek

13 oktober 2021 12:08

door: Noortje Boere, senior AML specialist bij het AMLC

Tot 1 oktober 2021 was online gokken verboden in Nederland. Met de komst van de Wet Kansspelen op Afstand (‘Koa’) is hier verandering in gekomen. Online gokken bij een vergunde aanbieder is vanaf dan legaal. Op dit moment wagen zo’n 800.000 Nederlanders weleens een gokje op het internet, waarbij een bedrag van €500 miljoen euro gemoeid zou zijn.[1] Naast het feit dat de gokmarkt van flinke omvang is, is online gokken een aantrekkelijke witwasmethodiek. Regulering is dus welkom.

Witwassen via online gokken
Online gokken biedt vele mogelijkheden om zwart geld wit te wassen. Door je zwarte geld via een gokplatform te sluizen, kun je de herkomst van het geld maskeren. Dit kan op verschillende manieren gebeuren. De eerste mogelijkheid spreekt wellicht het meest tot de verbeelding. Iemand opent een speelaccount en dient zijn/haar identiteit te verifiëren met een bankrekening.[2] Als dit is gebeurd, kan de speler het speelaccount op vele verschillende manieren voeden. Dit kan met de gekoppelde bankrekening gebeuren, maar tevens met vele andere (anonieme) betaalmethoden. Te denken valt aan credit- en debet kaarten, prepaidkaarten, cheques en cryptocurrencies. De gelden op het speelaccount worden vervolgens uitbetaald en daarmee van een legale status voorzien. In de methode die zojuist is beschreven, is er vanuit gegaan dat de speler zeer beperkt of zelfs helemaal niet speelt met zijn gelden.
Een tweede mogelijkheid is dat de speler dit wel doet. Een speler zal zijn/haar al dan niet anonieme gelden inzetten in spellen waarbij hij onder één hoedje kan spelen met andere spelers. De ene speler zal opzettelijk verliezen ten bate van een andere speler. Deze manipulatietechniek kost geld, maar de meeste witwassers zullen dit wel overhebben voor het witte geld dat het opbrengt.
Een derde mogelijkheid is dat het speelaccount gebruikt wordt voor de betaling van illegale transacties. De koper en de verkoper van de illegale goederen hebben beiden een speelaccount bij een online gokplatform. Via een player-to-player transfer kan gemakkelijk geld worden verplaatst van het ene speelaccount naar het andere speelaccount. De spelers hoeven hiervoor niet tegen elkaar te spelen – gewoon overmaken volstaat. De verkoper laat zich vervolgens van zijn speelaccount uitbetalen op zijn betaalrekening. Als iemand er naar vraagt zal de verkoper spreken van gokwinsten, maar in werkelijkheid gaat het om de opbrengst van de verkoop van de goederen. Op deze manier fungeert het speelaccount als een soort bankrekening.
Een laatste mogelijkheid sluit aan op de vorige modus operandi. Een speelaccount bij een illegale aanbieder kan namelijk ook puur gebruikt worden om geld op te slaan en te verbergen voor de autoriteiten. Het verschil met de eerste methodiek, zit hem er in dat daar het geld wordt uitgekeerd als gokwinsten, terwijl het geld hier alleen verhuld wordt en via dezelfde (anonieme) betaalmethode weer van het speelaccount wordt afgehaald.

Het drie fasen model
In de literatuur over witwassen wordt vaak het zogenaamde drie fasen model beschreven.[3] De eerste fase is de plaatsingsfase, waarbij het (contante) geld in het bancaire systeem gebracht wordt. De tweede fase is versluieringsfase, waarin met het geld geschoven wordt om de herkomst van het geld te verhullen. De laatste fase is de rechtvaardigingsfase, waarin een schijnbare legale herkomst aan het geld wordt gegeven. Beargumenteerd kan worden dat via online gokken van alle drie de fasen sprake is. Van de plaatsingsfase kan men spreken als iemand met cash geld een prepaidkaart koopt en vervolgens het geld van de prepaidkaart op het speelaccount laat storten. Deze persoon laat het geld op het speelaccount vervolgens uitbetalen op een lopende betaalrekening. Het contante geld is dan giraal gemaakt. Van de versluieringsfase is sprake als iemand bijvoorbeeld van het ene gokaccount naar het andere gokaccount geld overmaakt. Op deze manier kan overigens ook waarde verplaatst worden. Tenslotte kan een witwasser het zwarte geld legitimeren door te stellen dat het geld gewonnen is met gokken.

Aantrekkelijkheid van online gokken als witwasmethodiek
Door de verschillende (anonieme) betaalmethoden en het feit dat autoriteiten zeer beperkt zicht hebben op wat er gebeurt op een speelaccount, is het lastig te achterhalen of er nu echt gegokt wordt of dat het speelaccount gebruikt wordt om gelden wit te wassen. Maar er zijn meer redenen waarom detectie lastig is en online gokken daarmee een aantrekkelijke manier is om geld wit te wassen. Ten eerste gaan er grote volumes aan transacties om in de gokwereld.[4] Deze transacties zijn bovendien veelal internationaal van aard. De verschillende jurisdicties en beperkt geharmoniseerde wet- en regelgeving van deze jurisdicties maakt het opsporen gecompliceerd. Tot slot vereist gokken geen fysieke producten, waarmee de relatie tussen in- en uitput zachter is en het lastiger is deze uitput te bepalen.

Wet Kansspelen op Afstand
Zoals gezegd, is per 1 oktober 2021 de Koa in werking getreden, waardoor online gokken onder voorwaarden legaal is geworden. Tien aanbieders hebben van de Kansspelautoriteit begin oktober conform de nieuwe wet een vergunning gekregen om online gokken aan te bieden. Om in aanmerking te komen voor een vergunning, dienen aanbieders aan vereisten te voldoen op het gebied van consumentenbescherming en verslavingspreventie. Aanbieders dienen daarnaast een controledatabank met near real time spelgegevens in te richten. Bovendien vallen de aanbieders onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (‘Wwft’). De aanbieders zullen dus gedegen cliëntonderzoek moeten uitvoeren naar de spelers en transacties moeten monitoren. In de Leidraad Wwft voor de kansspelsector worden objectieve en subjectieve indicatoren genoemd die handvaten kunnen bieden bij het melden van ongebruikelijke transacties. Als objectieve indicator wordt in ieder geval een girale betalingstransactie voor een bedrag van € 15.000 of meer genoemd.

Echter, de vraag blijft in hoeverre witwassers naar de legale markt zullen verschuiven. De illegale aanbieders blijven aantrekkelijk voor gokkers, omdat zij hogere uitbetalingspercentages kunnen bieden en naar alle waarschijnlijkheid minder strenge controles hanteren. Het is daarom vanuit witwasperspectief verstandig dat eveneens de pijlen gericht worden op het illegale aanbod. De minister voor Rechtsbescherming, Sander Dekker, heeft toegezegd dat het toezicht en handhaving van de toezichthouder, de Kansspelautoriteit, geïntensiveerd wordt.[5] Zo kan de Kansspelautoriteit hogere boetes uitdelen dan voorheen. Daarnaast werd het aanbod van illegale gokbaanbieders voorheen gedoogd, zolang zij zich niet direct tot Nederland richtten (door bijvoorbeeld Nederlandse IP adressen te blokkeren en geen betalingen te faciliteren door middel van iDEAL). Deze websites moeten nu op zwart (d.m.v. een bindende aanwijzing). Tot slot richt de Kansspelautoriteit zich niet meer alleen op de aanbieders, maar ook op de rest van de keten (zoals reclamemakers en betaalinstellingen).

Het is prettig dat regulering dan eindelijk daar is. In hoeverre de boogde verschuiving daadwerkelijk plaatsvindt en de nieuwe wetgeving soelaas biedt, valt echter af te wachten. We houden de ontwikkelingen in de gaten.

Jurisprudentie
De volgende rechterlijke uitspraken zijn van toepassing op dit onderwerp.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 18 september 2020, ECLI:NL:GHARL:2020:7423
Rechtbank achtte wettig en overtuigend bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan witwassen van een geldbedrag van € 300.000, nu dit geldbedrag geen legale herkomst heeft. De verdachte beschikte in het geheel niet over een legale bron van inkomsten waarmee hij deze uitgaven kon financieren en de verklaring van de verdachte dat de uitgaven bekostigd zijn met casinowinsten is op grond van de uitkomst van nader onderzoek ongeloofwaardig gebleken. Verdachte heeft namelijk verklaard dat het geld afkomstig was uit het casino, maar heeft verder op geen enkele wijze inzicht verschaft over de herkomst van het geld. Verdachte heeft niet geconcretiseerd welke bedragen wanneer, waar en hoe zouden zijn gewonnen. Hof is, net als de rechtbank, van oordeel dat wettig en overtuigend is bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan gewoontewitwassen.

Hoge Raad 21 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:774
Het hof heeft vastgesteld dat verdachte samen met zijn echtgenote heeft kunnen beschikken over een contant geldbedrag van ruim € 65.000 waar geen legale inkomsten tegenover staan. Mede gelet op de verklaring van de verdachte over de verhouding tussen zijn bezoeken aan legale casino’s en illegale casino’s, kan het niet anders zijn dan dat verdachte ook aanzienlijke geldbedragen heeft gewonnen met pokerspellen bij gelegenheden als bedoeld in artikel 1 lid 1 aanhef en sub a WoK, namelijk het opzettelijk en zonder vergunning aanbieden van kansspelen. Die geldbedragen zijn naar het oordeel van het hof dan ook te beschouwen als afkomstig uit enig ‘misdrijf’. De Hoge Raad achtte dit oordeel echter niet zonder meer begrijpelijk. Door verdachte behaalde winsten vormen opbrengsten of verdiensten van ‘overtreding’, namelijk het gebruik maken van gelegenheid ex artikel 1 lid 1 aanhef en sub c WoK.

Rechtbank Oost-Brabant 20 december 2018, ECLI:NL:RBOBR:2018:6624
In de zaak Rykiel is onderzoek gedaan naar het zonder vergunning aanbieden van online kansspelen en het witwassen van de hieruit voortvloeiende inkomsten. Er werd hierbij gebruik gemaakt van meerdere Payment Service Providers (‘PSP’s’) die contracten aangingen met de hoofdverdachten en op hun verzoek geld overmaakten. Directeur van een PSP is veroordeeld voor het deelnemen aan een criminele organisatie en medeplegen van gewoontewitwassen, als feitelijk leidinggever. Verbergen of verhullen is niet vereist, nu het gaat om het voorhanden hebben van geldbedragen die afkomstig zijn van een misdrijf dat door anderen is gepleegd.

Rechtbank Noord-Holland, 6 september 2018, ECLI:NL:RBNHO:2018:8638
Verdachte heeft samen met zijn partner en medeverdachte - in een periode van ruim drieënhalf jaar - een gewoonte gemaakt van witwassen. Verdachte heeft verklaard dat hij geld heeft gewonnen met gokken. Verdachte heeft geen stukken overgelegd waaruit gokwinsten blijken. De rechtbank stelt dat het een feit van algemene bekendheid is dat om te kunnen gokken inleggeld nodig is. Dit inleggeld was blijkens de bewijsmiddelen niet legaal voorhanden. Verdachte wordt veroordeeld voor (onder andere) (gewoonte)witwassen.

Hoge Raad 28 november 2017, ECLI:NL:PHR:2017:1469
Verdachte verklaart dat geld afkomstig is winsten behaald met gokken. Feit van algemene bekendheid dat het uitzonderlijk is dat persoon structureel nettowinsten behaalt met kansspelen. Bovendien verloor verdachte tijdens onderzoeksperiode met online kansspelen groter bedrag dan hij gewonnen heeft. De militaire kamer acht het dan ook niet aannemelijk dat verdachte herhaaldelijk substantiële, contante speelwinsten zou hebben behaald in het casino. Veroordeling voor (gewoonte)witwassen.

[1] NOS (27 september 2021), Nederlanders geven 500 miljoen euro uit aan illegale online casinospelletjes.

[2]  Fiedler, I. (2013). Online Gambling as a Game Changer to Money Laundering?

[3] Voor meer informatie over het drie fasen model: zie https://www.amlc.nl/wp-content/uploads/2018/09/Witwassen-wat-is-dat-versie-2018.pdf.

[4] Fiedler, I. (2013). Online Gambling as a Game Changer to Money Laundering?

[5] Dekker, S. (20 september 2021), ‘Kamerbrief over invulling handhavingsbeleid KSA’