Ga direct naar de inhoud
AMLC is onderdeel van de Rijksoverheid - Naar de homepagina

Vijf voor twaalf

9 september 2021 08:00

Door: Menno Ezinga, Portefeuillehouder ondermijning AMLC

Het afgelopen jaar is er veel berichtgeving in de media geweest over de rol van dure horloges in de georganiseerde misdaad. De misdaadzaken vertellen over exclusieve horlogemerken (Rolex, Audemars Piguets, Patek Philippe) die op verschillende manieren voorkomen bij criminele, veelal druggerelateerde activiteiten. Niet in de laatste plaats is er met het handelen in deze horloges regelmatig sprake van witwassen van crimineel vermogen. In diezelfde media heeft Thomas Bosch, directeur FIOD, gepleit voor meer regulering in de juweliersbranche waar deze ‘klokkies” worden verhandeld.[1] Want, zo blijkt, hier is nog veel verbetering te realiseren om deze exclusieve horloges minder aantrekkelijk te maken in het criminele bedrijfsproces. In het kader daarvan is recent een multidisciplinaire werkgroep opgericht. Ter toelichting van deze werkgroep, schetst dit artikel de wijze waarop dure horloges een rol spelen in het witwassen van crimineel vermogen en welke Wwft-verplichtingen er zijn.

We weten dat in de georganiseerde drugscriminaliteit veel geld omgaat. En dat cash geld voor de gemiddelde crimineel minder risico geeft om in het zicht te komen van toezichthoudende instanties dan giraal geld. Echter, niets is zo ongemakkelijk/risicovol als over straat lopen met big-shopper tassen vol met cash geld. En, ook crimineel geld moet renderen. Daarom schaffen criminelen goederen aan die passen bij de levensstijl van de crimineel. Om het voor criminelen lastiger te maken om met cash geld goederen aan te schaffen heeft het kabinet plannen om een cashlimiet van € 3.000,- in te stellen. Dit verbod op contante betalingen zal gaan gelden voor beroeps- of bedrijfsmatige handelaren, waaronder de juweliersbranche. Maar zover is het in de exclusieve handel van horloges nog niet. De “klokkies” vinden gretig aftrek in de georganiseerde drugscriminaliteit. Ze zijn zeer waardevol (tot in de tonnen per stuk), waardevast, handzaam en, niet onbelangrijk, zeer gewild. De horloges zijn daarmee niet alleen onderdeel van de uiterlijke verschijning van de crimineel, maar vormen ook een belangrijke schakel in het bedrijfsproces van de criminele organisatie.

De exclusieve horlogebranche is een niche, zowel in Nederland als internationaal. De branche kent een grote “ons-kent-ons” cultuur. Tevens zien we in de branche tussenhandelaren die ofwel zelfstandig, dan wel in opdracht van een cliënt te werk gaan.  Het werken met een tussenhandelaar gebeurt vaker bij exclusieve goederen. In de criminele circuits dient zo’n extra schakel meestal een ander doel, namelijk het voor de opsporingsinstanties verhullen van de identiteit van de echte koper. Het werken met een tussenpersoon noemen we in dit kader een katvanger.[2] De katvanger krijgt het crimineel verkregen geld van de daadwerkelijk belanghebbende contant of giraal op zijn rekening gestort om de aankoop te verrichten. Bij de registratie van de aankoop wordt de naam van de tussenpersoon genoteerd. Daar staat tegenover dat bij het passen van het horloge om de pols de echte koper de winkel betreedt.

Wwft

De witwasconstructie zoals hierboven omschreven zien we ook in andere branches terugkomen. De rol van de verkooppunten is daarbij cruciaal in het tegengaan van deze modus operandi in het witwassen. Een aantal instrumenten is daarvoor reeds ter beschikking. Zo is een juwelier, net als andere natuurlijke personen of rechtspersonen die bedrijfsmatig handelen als koper of verkoper van goederen, een Wwft-instelling voor transacties waarbij er met €10.000,- of meer in contanten betaald wordt. Op dat moment moet er cliëntonderzoek gedaan worden en eventuele ongebruikelijke transacties moeten gemeld worden. Bij de verkoop van een exclusief horloge in contanten moet dus een registratie aangehouden worden van de koper. Als er meer dan €20.000,- in contanten betaald wordt, dan moet de verkoper dit altijd melden als een ongebruikelijke transactie, omdat dit een objectieve indicator is. Daarnaast kan de juwelier bij het verkoopproces op sommige momenten “aanvoelen” dat er iets niet pluis is (bijvoorbeeld het passen van het horloge om de pols door de echte koper of vragen de nota op te splitsen zodat het ieder deel onder de € 10.000,- blijft). Als de handelaar aanleiding heeft om te veronderstellen dat de transactie verband kan houden met witwassen moet er gemeld worden op basis van de subjectieve indicator. Dat beide instrumenten  niet waterdicht zijn, moge duidelijk zijn. Registratieformulieren worden die niet altijd naar waarheid of nauwkeurig of überhaupt ingevuld. Daarnaast is een tussenhandelaar die met regelmaat “in opdracht” voor zijn klanten horloges koopt, voor de juwelier niet altijd een vermoeden van onjuiste handelingen.

Multidisciplinaire werkgroep

Exclusieve horloges zijn dus aantrekkelijk om in het criminele verdienproces te gebruiken. Maar hoe kunnen we dit dan tegengaan? Een artikel in het politievakblad Blauw over dit onderwerp heeft geleid tot de inrichting van een multidisciplinaire werkgroep. Politie, FIOD, Belastingdienst en het Openbaar Ministerie werken hier samen, bundelen de fragmentarische kennis en gaan na op basis van hun eigen kennis hoe groot dit probleem is en welke indicatoren aan dit fenomeen kunnen worden gelabeld. Oftewel, welke positie neemt de luxe horlogesector binnen de criminaliteit in? De werkgroep kijkt daarbij vooral ook naar facilitators die er toe bijdragen dat exclusieve horloges onderdeel vormen van de criminele keten. De werkgroep is recent gestart maar ziet ook de meerwaarde om met de belanghebbenden in de private sector in contact te komen. Om er van te leren en mee te denken in het schoonhouden van deze sector.[3]

Naast bijdragen aan de werkgroep is het voor de juweliersbranche belangrijk om in te zien dat zij een aantrekkelijk doelwit vormen voor mensen die hun niet legitiem verkregen vermogen wit willen wassen. Deze taak kun je niet alleen bij de afzonderlijke verkooppunten en brancheverenigingen leggen. Immers, de handel in exclusieve horloges is lang niet altijd verbonden aan de grotere verkooppunten. Je zou wel kunnen nadenken over de toegankelijkheid om dergelijke horloges door handelaren te laten aan- en verkopen. Horlogefabrikanten hebben daarmee ook een verantwoordelijkheid om mee te denken om hun product niet te laten wegglijden in het criminele circuit. Naast de analyse die uit de werkgroep komt zou het een prettige bijvangst zijn om met de analyse ook na te denken over de preventieve mogelijkheden.

[1]https://nos.nl/artikel/2375589-fiod-juwelier-moet-criminele-horlogekoper-weren

[2] Zie ook de casus die op de website van de FIU wordt gepresenteerd.

[3] Hiertoe kan contact worden opgenomen met Florian Krijtenberg, f.krijtenberg@belastingdienst.nl